ทำไมเดือนเมษายนอารมณ์เปลี่ยนแปลงบ่อย?

หลายคนสงสัยว่าทำไมช่วงเดือนเมษายนถึงรู้สึกหงุดหงิด อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่ายขึ้น จริงๆ แล้วอากาศร้อนในฤดูร้อนของประเทศไทยส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตและการนอนหลับมากกว่าที่เราคิด โดยเพิ่มความเครียด หงุดหงิด และนอนไม่หลับ เนื่องจากร่างกายต้องปรับตัว ลดการหลั่งเมลาโทนิน และกระตุ้นฮอร์โมนคอร์ติซอล [1][2]

ข้อเท็จจริงน่าสนใจจากงานวิจัย

งานวิจัยพบว่าความร้อนเพิ่มอัตราการฆ่าตัวตายและความรุนแรง โดยอุณหภูมิสูงขึ้นเชื่อมโยงกับอัตราการฆ่าตัวตายที่เพิ่มขึ้น รวมถึงตัวชี้วัดความเครียดทางจิตสังคม เช่น ความรุนแรงในครอบครัว คาดว่าภาระความผิดปกติทางจิตจะเพิ่มเกือบ 50% ภายในปี 2050 จากภาวะโลกร้อน [1]

นอกจากนี้ ฤดูร้อนยังรบกวนการนอนหลับจากกลางวันยาวและความร้อนกลางคืน ทำให้กลางวันยาวนาน ลดการหลั่งเมลาโทนิน ส่งผลให้นอนหลับตื้น ไม่หลับลึก และตื่นบ่อย สมองส่วนควบคุมอารมณ์จึงพักผ่อนไม่เต็มที่ นำไปสู่ความหงุดหงิดและอารมณ์รุนแรง [2]

กลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรระวัง

กรมสุขภาพจิตระบุกลุ่มที่ได้รับผลกระทบมาก 6 กลุ่ม ได้แก่:

ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง (อาการแย่ลงนำไปสู่เครียด)
ผู้ป่วยสมองเสื่อม (เสี่ยงเข้าโรงพยาบาล)
กลุ่มเปราะบางทางเศรษฐกิจ (ขาดเครื่องปรับอากาศ)
ผู้ป่วยจิตเวช (อาการกำเริบจากสารสื่อประสาทแปรปรวน)
ผู้สูงอายุ
เด็ก

กลไกทางกายภาพที่เกิดขึ้น

ร่างกายใช้พลังงานมากในการปรับอุณหภูมิ ส่งผลให้หลั่งคอร์ติซอล (ฮอร์โมนเครียด) เพิ่มขึ้น รบกวนวงจรการนอน และทำให้ผู้ป่วยซึมเศร้า/วิตกกังวลกำเริบ โดยเฉพาะผู้ใช้ยาที่รบกวนการปรับตัวต่อความร้อน [2]

มุมมองแพทย์แผนจีน

ในมุมมองแพทย์แผนจีน อากาศร้อนทำให้ "ไฟในร่างกาย" มากเกินไป ส่งผลต่อจิตใจและความสมดุลของร่างกาย การดูแลตัวเองด้วยการสร้างความเย็นภายในจึงสำคัญมาก

วิธีดูแลตัวเองในช่วงเมษายน

ดื่มน้ำให้เพียงพอ อย่างน้อยวันละ 8-10 แก้ว เพื่อช่วยควบคุมอุณหภูมิร่างกายและลดความเครียด
พักในที่ร่มเย็น หลีกเลี่ยงแสงแดดจัดในช่วง 10.00-16.00 น.
ฝึกสมาธิและการหายใจลึก เพื่อช่วยควบคุมอารมณ์และลดฮอร์โมนเครียด
ปรับเวลานอน นอนหลับให้เพียงพอ 7-8 ชั่วโมง และหลีกเลี่ยงแสงสว่างก่อนนอน
รับประทานอาหารเย็น เช่น ผลไม้ที่มีน้ำมาก แตงโม มะพร้าว เพื่อช่วยลดความร้อนในร่างกาย

การเข้าใจว่าอารมณ์เปลี่ยนแปลงในช่วงนี้เป็นเรื่องปกติจะช่วยให้เรารับมือได้ดีขึ้น หากอาการรุนแรงหรือส่งผลต่อชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสม

References

[1] Nature Climate Change, Liu et al. - ผลกระทบของภาวะโลกร้อนต่อสุขภาพจิต
[2] กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข - แนวทางดูแลสุขภาพจิตในฤดูร้อน