หัวใจวายไม่ได้เจ็บหน้าอกแรงเสมอไป: 5 อาการที่ไม่ควรมองข้าม

หัวใจวายคืออะไร

คำว่า “หัวใจวาย” ในภาษาทั่วไปมักหมายถึง กล้ามเนื้อหัวใจตายหรือกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน (heart attack หรือ myocardial infarction) ซึ่งเกิดเมื่อเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจบางส่วนถูกขัดขวาง โดยสาเหตุที่พบบ่อยคือหลอดเลือดหัวใจอุดตัน หากเลือดไหลเวียนกลับมาไม่ทัน กล้ามเนื้อหัวใจจะเสียหายมากขึ้นตามเวลา

อาการของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางรายเจ็บหน้าอกรุนแรง แต่บางรายอาการไม่ชัด เป็น ๆ หาย ๆ หรือคล้ายปัญหาอื่น จึงไม่ควรใช้ระดับความเจ็บเพียงอย่างเดียวตัดสินว่าอันตรายหรือไม่

5 กลุ่มอาการหัวใจวายที่ไม่ควรมองข้าม

อาการต่อไปนี้อาจเกิดเพียงข้อเดียวหรือหลายข้อร่วมกัน และไม่ได้ใช้วินิจฉัยโรคด้วยตนเอง หากสงสัยควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที

1. แน่น กด บีบ หรือไม่สบายบริเวณหน้าอก

อาจรู้สึกเหมือนมีของหนักกด แน่น บีบรัด แสบร้อน หรืออึดอัดกลางหน้าอก อาการอาจอยู่นานหลายนาที หรือดีขึ้นแล้วกลับมาเป็นซ้ำ ไม่จำเป็นต้องเจ็บแปลบหรือรุนแรงเสมอไป

2. ความไม่สบายร้าวไปบริเวณอื่น

อาการอาจร้าวไปแขนข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง ไหล่ กราม คอ หลัง หรือท้องส่วนบน บางคนมีอาการบริเวณเหล่านี้เด่นกว่าความรู้สึกที่หน้าอก

3. หายใจไม่อิ่มหรือเหนื่อยผิดปกติ

อาจเกิดร่วมกับอาการหน้าอกหรือเกิดขึ้นก่อนก็ได้ หากเหนื่อยแบบไม่เคยเป็น หอบขณะพัก หรือทำกิจกรรมเล็กน้อยแล้วผิดปกติ ควรให้ความสำคัญ โดยเฉพาะในผู้ที่มีความเสี่ยงโรคหัวใจ

4. เหงื่อเย็น หน้ามืด อ่อนแรง หรือคล้ายจะเป็นลม

เหงื่อออกโดยไม่มีสาเหตุ ตัวเย็น ใจสั่น เวียนศีรษะ หน้ามืด หรืออ่อนแรงเฉียบพลัน อาจเป็นสัญญาณว่าระบบไหลเวียนเลือดกำลังมีปัญหา

5. เหนื่อยล้าผิดปกติ คลื่นไส้ อาเจียน หรือคล้ายอาหารไม่ย่อย

บางคนมีความเหนื่อยล้าที่ไม่สัมพันธ์กับกิจกรรม คลื่นไส้ อาเจียน จุกแน่นลิ้นปี่ หรือรู้สึกคล้ายกรดไหลย้อน อาการที่ไม่จำเพาะเหล่านี้อาจพบได้มากขึ้นในผู้หญิง ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยเบาหวาน แต่สามารถเกิดกับใครก็ได้

หัวใจวายแบบไม่รู้ตัวมีจริงหรือไม่

มีจริง โดยเรียกว่า silent heart attack หรือภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายที่ไม่มีอาการชัดเจน อาจไม่มีอาการหน้าอกแบบที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคย หรือมีอาการเพียงเล็กน้อยจนเข้าใจว่าเป็นความเหนื่อย เครียด อาหารไม่ย่อย หรือปวดกล้ามเนื้อ

อย่างไรก็ตาม ไม่มีหลักฐานว่าทุกคนจะมี “5 สัญญาณเตือนแน่นอนก่อน 1 เดือน” อาการอาจเกิดก่อน ระหว่าง หรือพร้อมกับภาวะหัวใจวาย และบางคนแทบไม่มีสัญญาณเตือนที่สังเกตได้เลย จึงไม่ควรใช้รายการอาการเป็นตารางนับถอยหลังหรือแบบทดสอบเพื่อรับรองว่าตนเองปลอดภัย

หากเคยมีอาการผิดปกติที่น่าสงสัย แม้อาการหายแล้ว ควรพบแพทย์เพื่อประเมินตามความเหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อมีเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง สูบบุหรี่ หรือมีประวัติโรคหัวใจในครอบครัว

หัวใจวายต่างจากหัวใจหยุดเต้นอย่างไร

หัวใจวาย เป็นปัญหาการไหลเวียนเลือดไปยังกล้ามเนื้อหัวใจ ผู้ป่วยอาจยังรู้สึกตัวและยังหายใจได้ ส่วน ภาวะหัวใจหยุดเต้นฉับพลัน (sudden cardiac arrest) คือหัวใจสูญเสียความสามารถในการสูบฉีดเลือดอย่างมีประสิทธิภาพ ผู้ป่วยมักหมดสติและไม่หายใจตามปกติ

หัวใจวายอาจกระตุ้นให้เกิดหัวใจหยุดเต้นได้ แต่ทั้งสองคำไม่ใช่ภาวะเดียวกัน และต้องได้รับการช่วยเหลือต่างกันในช่วงแรก

เมื่อสงสัยหัวใจวาย ควรทำอย่างไร

1. โทร 1669 ทันที: บอกอาการ ตำแหน่ง และหมายเลขติดต่อให้ชัดเจน
2. หยุดกิจกรรมและนั่งพักในท่าที่หายใจสะดวก: อย่าเดินขึ้นลงบันไดหรือฝืนออกแรง
3. อย่าขับรถไปโรงพยาบาลเอง: อาการอาจทรุดลงระหว่างทาง และทีมฉุกเฉินสามารถเริ่มประเมินหรือช่วยเหลือได้เร็วกว่า
4. อย่ารอดูว่าอาการจะหายหรือไม่: แม้อาการไม่รุนแรงหรือดีขึ้นชั่วคราวก็ยังควรได้รับการประเมิน
5. อย่ากินยา ยาจีน หรืออาหารเสริมเพื่อทดลองรักษาเอง: การใช้ยาในภาวะฉุกเฉินควรเป็นไปตามคำแนะนำของศูนย์ฉุกเฉินหรือแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติแพ้ยา เลือดออกง่าย หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด

ถ้าผู้ป่วยหมดสติและไม่หายใจตามปกติ

ให้โทร 1669 เปิดลำโพงโทรศัพท์ เริ่มทำ CPR ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ และใช้เครื่อง AED หากมีอยู่ใกล้เคียง ผู้ที่ไม่เคยผ่านการฝึกควรทำตามคำแนะนำของผู้รับแจ้งเหตุฉุกเฉินอย่างต่อเนื่อง

ใครบ้างที่มีความเสี่ยง และควรป้องกันอย่างไร

ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ได้แก่ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน การสูบบุหรี่ น้ำหนักเกิน การไม่ค่อยเคลื่อนไหว อายุที่เพิ่มขึ้น โรคไตเรื้อรัง และประวัติโรคหัวใจในครอบครัว บางปัจจัยเปลี่ยนไม่ได้ แต่หลายปัจจัยควบคุมได้ด้วยการดูแลต่อเนื่อง

• ตรวจและควบคุมความดัน น้ำตาล และไขมันตามคำแนะนำของแพทย์
• รับประทานยาที่แพทย์สั่งสม่ำเสมอ ไม่หยุดยาเองเมื่อรู้สึกดีขึ้น
• เลิกบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่
• เคลื่อนไหวหรือออกกำลังกายให้เหมาะกับสุขภาพ โดยผู้มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อน
• เลือกอาหารที่มีผัก ธัญพืชไม่ขัดสี และโปรตีนที่เหมาะสม พร้อมลดเค็ม ไขมันทรานส์ และอาหารแปรรูป
• ติดตามอาการใหม่ เช่น เจ็บหน้าอก เหนื่อยง่ายขึ้น หรือความสามารถในการออกแรงลดลง

แพทย์แผนจีนมีบทบาทอย่างไรในผู้ที่กังวลเรื่องหัวใจ

ภาวะหัวใจวายเป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องรักษาในโรงพยาบาล การฝังเข็ม ครอบแก้ว หรือยาจีนไม่สามารถเปิดหลอดเลือดหัวใจที่อุดตัน และไม่ควรใช้แทนการโทร 1669 การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ การตรวจเลือด หรือการรักษาของแพทย์โรคหัวใจ

สำหรับผู้ที่พ้นภาวะฉุกเฉินและได้รับอนุญาตจากแพทย์ผู้ดูแลแล้ว การแพทย์แผนจีนอาจพิจารณาได้เฉพาะในฐานะการดูแลเสริมสำหรับปัญหาอื่นบางด้าน เช่น ความตึงของกล้ามเนื้อ การนอน หรือความเครียด โดยต้องแจ้งโรคประจำตัว รายชื่อยา โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือดและยาต้านการแข็งตัวของเลือด รวมถึงประวัติการผ่าตัดหรือใส่ขดลวดหลอดเลือดหัวใจให้ครบถ้วน

ผู้ป่วยโรคหัวใจไม่ควรหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเดิมเพื่อใช้สมุนไพรแทน เพราะสมุนไพรและอาหารเสริมบางชนิดอาจมีผลต่อความดัน การเต้นของหัวใจ การแข็งตัวของเลือด หรือเกิดปฏิกิริยากับยาได้

คำถามที่พบบ่อย

หัวใจวายต้องเจ็บหน้าอกทุกคนไหม

ไม่จำเป็น บางคนมีอาการหายใจไม่อิ่ม เหนื่อยผิดปกติ เหงื่อเย็น คลื่นไส้ หน้ามืด หรือปวดร้าวไปกราม แขน ไหล่ และหลัง โดยอาการหน้าอกอาจไม่เด่นหรือแทบไม่มีเลย

อาการคล้ายกรดไหลย้อน แยกจากหัวใจวายอย่างไร

แยกด้วยอาการเพียงอย่างเดียวได้ไม่ปลอดภัย เพราะทั้งสองภาวะอาจทำให้แน่นหรือแสบร้อนบริเวณหน้าอกและลิ้นปี่ หากเป็นอาการใหม่ รุนแรง เกิดขณะออกแรง หรือร่วมกับหายใจไม่อิ่ม เหงื่อเย็น หน้ามืด หรือเจ็บร้าว ให้ถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินและโทร 1669

อาการหายแล้ว ยังต้องพบแพทย์ไหม

ควรพบแพทย์หากอาการน่าสงสัย แม้จะดีขึ้นแล้ว เพราะอาการของกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดอาจเป็น ๆ หาย ๆ และการประเมินต้องอาศัยประวัติ การตรวจร่างกาย คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และการตรวจอื่นตามดุลยพินิจของแพทย์

มีอาการเตือนก่อนหัวใจวาย 1 เดือนจริงไหม

ไม่สามารถยืนยันเป็นกฎตายตัวได้ บางคนอาจมีอาการผิดปกติก่อนเกิดเหตุ แต่บางคนไม่มีอาการเตือนชัดเจน งานวิจัยบางส่วนที่พูดถึงอาการในช่วงหลายสัปดาห์เกี่ยวข้องกับภาวะหัวใจหยุดเต้นฉับพลัน ไม่ได้พิสูจน์ว่าหัวใจวายแบบไม่รู้ตัวทุกคนจะมี 5 สัญญาณล่วงหน้าหนึ่งเดือน

ฝังเข็มหรือยาจีนช่วยรักษาหัวใจวายเฉียบพลันได้ไหม

ไม่ได้ ภาวะหัวใจวายต้องได้รับการประเมินและรักษาฉุกเฉินในโรงพยาบาล การฝังเข็ม ครอบแก้ว และยาจีนไม่ควรทำให้การโทร 1669 หรือการรักษามาตรฐานล่าช้า

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC): About Heart Attack Symptoms, Risk, and Recovery
• American Heart Association: Warning Signs of a Heart Attack
• NHS: Symptoms of a Heart Attack
• American Heart Association: About Cardiac Arrest